روح‌الله جهان‌بین یکی از نگارگران مطرح کشور است که علاوه‌بر تدریس در رشته نقاشی و نگارگری ایرانی در دانشگاه ها، به خلق آثار نگارگری می‌پردازد. او تجربه داوری در برخی از جشنواره‌های ملی و بین‌المللی هنری را نیز دارد.

نگاهی به تاریخچه هنرهای مذهبی در ایران

این هنرمند نگارگر با اشاره به اینکه نگارگری دارای دو بخش آیات قرآن کریم و سیره زندگی پیامبر(ص) و اهل بیت(ع) است، گفت: تا قبل از دوران صفویه به دلیل موضوعات و تحولات سیاسی به بخش دوم یعنی پرداختن به سیره پیامبر اکرم(ص) و اهل بیت(ع) کمتر مورد توجه هنرمندان قرار گرفت اما در دوران صفویه این بخش رشد قابل توجهی داشت.

روح‌الله جهان‌بین با بیان اینکه جالب است بدانید در دوران قاجاریه، هنر نگارگری با توجه ویژه به محورهای مذهبی نگارگری، رشد چشمگیری پیدا کرد، افزود: به‌عنوان مثال، شمایل‌نگاری با موضوع حضرت علی(ع) و نقاشی قهوه‌خانه‌ای که در دوران قاجار رشد چشمگیری داشت، از جمله آثار معروفی است که با محوریت نقاشی مذهبی و نگارگری اسلامی مورد توجه هنرمندان قرار گرفت.

وی با اشاره به رشد چشمگیر هنرهای تجسمی مذهبی به ویژه نقاشی و نگارگری پس از دوران پهلوی، اضافه کرد: پس از انقلاب نیز به دلیل توجه ویژه مسئولان و هنرمندان به هنرهای مذهبی، شاهد افزایش آثار در این حوزه هستیم.

درباره ویژگی‌های نگاره غدیرخم در کتاب احسن‌الکبار چه می‌دانید؟

به گفته این هنرمند، یکی از ویژگی های مهم نگاره غدیرخم، استفاده از پررنگی است، هم‌چنین، نگارگری‌ها بسیار ساده در نظر گرفته شده که باعث زیبایی بیشتر آن شده است.

جهان‌بین با بررسی برخی از آثار تاریخی نگارگری‌های به جا مانده از قرون گذشته که در حال حاضر در برخی از موزه‌های خارجی نگهداری می‌شود، بیان کرد: وقتی به نقاشی نقاشی ایرانی در نگاره غدیرخم در کتاب احسن‌الکبار نگاه می‌کنیم به نظر می‌رسد، فضاسازی ایرانی در نظر گرفته شده، همچنین چیدمان انسان‌ها و لباس‌های آن‌ها نیز تماشاگر را یاد ایران می‌اندازد، همچنین به نظر می‌رسد، نقاش(هنرمند خالق اثر) در این اثر تلاش کرده، چهره‌ها کاملا ساده باشند.

وی ادامه داد: در واقع این اثر به لحاظ تکنیکی و فضاسازی تماشاگر را یاد ایران می‌اندازد.

این هنرمند با اشاره به استفاده از رنگ‌های آبی، سبز، سرخ و قهوه‌ای در این اثر، گفت: هر کدام از این رنگ‌ها در فلسفه معنوی اسلامی دارای معانی خاصی هستند و این ویژگی، زیبایی دوچندانی به این اثر بخشیده است.

جهان‌بین یادآور شد: به نظر می‌رسد نقاش با هدف اینکه می‌دانست هر کدام از این رنگ ها چه معنایی در فلسفه اسلامی دارد، هر کدام از افراد حاضر در اثر نگاره غدیرخم را با رنگ خاصی، رنگ‌آمیزی کرده است.

وی اضافه کرد: این اثر مربوط به دوران شاه‌طهماسب در دوران صفویه است اما به این جهت که کتاب احسن‌الکبار کتابی کاملا مذهبی است و از این حیث، بسیار برجسته و فاخر محسوب می‌شود.

زیباشناسی در دوران مختلف تاریخی، متفاوت است

به گفته این هنرمند، علت مهم توجه هنرمندان به نگاره‌های مذهبی همچون غدیرخم این است که تشیع در دوران صفویه اوج می‌گیرد.

جهان‌بین با مقایسه برخی از نگاره‌های مذهبی با نگاره غدیرخم در دوران صفویه، افزود: هر چه تعداد این نگاره‌ها افزایش می‌یابد به نظر می‌رسد اثر فاخرتری نسبت به نگاره غدیرخم توسط هنرمنذان تولید شده اما آنچه که نگاره غدیرخم را بیشتر حائز اهمیت می‌کند، انتخاب رنگ‌های پررنگ با معانی مشخص است که همان‌طور که قبلاً هم اشاره کردم این اثر در کتابی این نگاره چاپ شده که کتابی با محوریت هنرهای مذهبی است.

وی بیان کرد: در حال حاضر، هنرمندان علاوه‌بر اینکه سعی می‌کنند اثر خود را با بیش‌ترین توجه به مفاهیم زیباشناسی و رنگ‌شناسی خلق کنند اما در دوران صفویه فقط می‌خواهد اشاره‌ای به حوادث مهمی همچون غدیرخم کند. شاید توجه به جزئیات برای هنرمند آن دوران اهمیتی نداشته است. ضمن اینکه زیباشناسی امروز با آن دوران بسیار متفاوت است.

این هنرمند اضافه کرد: این نگاره غدیرخم در قرن دهم توسط هنرمند تولید شده، بنابراین طبیعی است زیبا شناسی آن دوران متفاوت با عصر معاصر باشد

جهان‌بین با اشاره به آثار خلق شده توسط استاد بهزاد و استاد فرشچیان با ایجاد سبک‌های زیباشناسانه در خلق آثار نگارگری، گفت: اگر می‌بینیم که آثار خلق شده توسط استاد فرشچیان و استاد بهزاد به گونه‌ای است که آثار آنها الگوی بسیاری از هنرمندان نگارگری معاصر شده، این امر به علت نگاه زیباشناسی این اساتید در این زمینه است.